Jedną z najbardziej istotnych kwestii w historii mody, były i zawsze będą dodatki. Nie jest rzeczą istotna czy były to lata starożytnego Rzymu czy też omawianego w poniższym artykule wieku XVII.
Ubranie wychodzące prosto od krawca, czyli spod igły, jest niepełne, jeżeli nie posiada ono szczegółów które mogą stanowić o jego roli i znaczeniu. Dzięki detalom można określić pozycję społeczną człowieka oraz niemalże każdą inną, bo dodatek niejednokrotnie był metodą na przekazanie światu zewnętrznemu swoich zapatrywań i poglądów na świat oraz wykończeniem stroju w sposób dekoracyjny. Mógł delikatnie sygnalizować i dawać do zrozumienia kwestie, których nie wypadało lub też nie można było otwarcie wypowiedzieć. Jednym z najważniejszych drobiazgów ułatwiających formę komunikowania był wachlarz.

Swoją historię wachlarz rozpoczyna na Dalekim Wschodzie, gdzie był używany zarówno przez kobiety i mężczyzn. Nasączony wonnymi olejkami roztaczał woń ulubionego zapachu wokół danej osoby. W Japonii po dzień dzisiejszy wachlarz stanowi element stroju narodowego i posiada odrębną, daleko bogatszą historię niż wachlarz "europejski". Należy także pamiętać o fakcie, że wachlarz był oznaką władzy, przybierając niejednokrotnie rozmiary znacznie przekraczające delikatne formy wachlarza kobiecego jaki znamy dzisiaj. Możliwość używania go była ograniczona do wąskiego grona elit rządzących. Znany wcześniej na Bliskim Wschodzie, w Europie pojawił się dopiero w dobie średniowiecza i to w formie chorągiewki lub piór. Wachlarz jaki znamy, czyli składany powstał dopiero w XV wieku.
Jedną z pierwszych wysoko postawionych prekursorek wachlarza była Elżbieta I posiadająca niezwykle bogatą kolekcję tego eleganckiego dodatku, uważała bowiem, że tylko ten wyrafinowany przedmiot godzien jest miana podarunku dla królowej. Tak, więc cyklicznie, w okresie Nowego Roku jej Królewska Mość otrzymywała w ramach podarunków noworocznych wachlarze od swoich poddanych, przyjaciół i innych osób chcących się przypodobać prezentem. Jej okres rządów należał do czasów wielkich odkryć geograficznych, co powodowało, że królowa jako jedna z pierwszych dostawała wszelkiego rodzaju nowinki, taka nowością był wachlarz składany.

Do wyrobu wachlarzy używało się wartościowych surowców i drogocennych kamieni. Najbardziej znane ośrodki produkcji wachlarzy to Mediolan, Genua i Siena, gdzie wytwarzano wachlarze z piór strusich, pawich, kruczych, a także, co stanowiło nowość, z piór długo-ogonowych papug. Uchwyty wykonane były z rzeźbionej kości słoniowej, ze złota lub srebra, wysadzanych kamieniami ozdobnymi. Zaopatrzone były w łańcuszek lub wstążkę, w celu przymocowania go do ubioru. Z kolei, Wenecja słynęła z artystycznych wachlarzy - chorągiewek, noszonych przez arystokratki i kobiety bardzo zamożne. (Wachlarze wykonane z białego welinu i ozdobione wenecką koronką, przeznaczone były dla zaręczonych dziewcząt.)
W Neapolu i Bolonii dominowały sztywne wachlarze ekrany o dekoracji geometryzującej! Odmienna dekoracja cechowała wachlarze z Parmy i Florencji. Ferrara mogła poszczycić się pierwszym "nowoczesnym" modelem wachlarza składanego, zwanym "kaczą łapą", a wykonanym z reguły z kawałków miki i welinu, osadzonych na stelażu z kości słoniowej. Moda na wachlarze zaczęła obejmować niższe warstwy społeczne i w związku z tym ich produkcja nabiera charakteru masowego.

Jak już wspomniano, pierwsze europejskie wachlarze składane, miały włoską proweniencję. Dekoracja występowała w postaci zwanej "decoupë" (z franc. - wycinanie); pokrycie wachlarza, wykonane z welinu, papieru itp., wycinano ażurowo w drobny ornament koronki RETICCELLA (rozetki, gwiazdki, trójkąty). Stelaż wykonany był na ogół z kości słoniowej. Ten typ wachlarza, mimo dużej popularności, nie trwał zbyt długo, być może z racji swej kruchości. Zastąpiły go wachlarze o mocniejszej konstrukcji, zaopatrzone w łańcuszek do przypięcia do ubioru. Wachlarze włączono także do stroju męskiego (np. króla Henryka III). Królowa Katarzyna Medycejska bardzo polubiła wachlarze i, także za jej sprawą, rozpowszechniły się w Europie. Nowo powstała gałąź rzemiosła, jaką było wytwarzanie wachlarzy, miała szczęście do przywilejów państwowych. Już w XVI wieku, w 1594 r. król Henryk IV wydał przywilej konstytuujący "Paryską Korporację Wytwórców i Dekoratorów Wachlarzy". Rozwój tego rzemiosła był adekwatny do zapotrzebowania, które wciąż rosło. Pod koniec XVII wieku w Paryżu znajdowało się około 500 warsztatów wytwarzających wachlarze. W 1673 r. pod patronatem króla Ludwika IV powstało "Stowarzyszenie Wytwórców Wachlarzy", które ustalało zasady i warunki uzyskania zawodu, oraz odpowiadające im normy prawne. Organizację tego typu posiadała również Anglia - w 1709 r. został wydany przez królową Annę akt założycielski "Towarzystwa Wytwórców Wachlarzy". Jako ciekawostkę należy odnotować fakt, że znaczna część angielskich wytwórców wachlarzy wywodziła się z Francji (byli to uciekinierzy przed prześladowaniami religijnymi). W 1755 r. "Towarzystwo..." liczyło już 883 członków.
Wiek XVII to dalszy rozwój tego rzemiosła. Formy wachlarzy, to ekran, oganiaczka i składany - plisowany, który zdobywa dominującą pozycję w czasach Ludwików XIII i XIV. Zdobnictwo wachlarzy poszerza się o nową technologię - projekty graficzne, do pokryć wachlarzy papierowych wykonuje znany miedziorytnik Abraham BOSSE, autor m.in. grafiki żurnalowej. Kolorystyka wachlarzy z tego okresu jest ciemna (brązowa) z uwagi na użycie skóry (niekiedy perfumowanej), płótna, grubego papieru (jeszcze nie bielonego); często wklejano do nich różnych rozmiarów kawałki miki. Stelaże wykonywano z szylkretu, kości słoniowej i spełniały one - nie zdobioną - funkcję konkurencyjną. Dekoracja pokryć, to miniaturowe sceny rodzajowe, kopie dzieł wielkich mistrzów itp.1

Krajem, gdzie niezmiennie przez całe stulecia wachlarz utrzymywał się na piedestale eleganckich dodatków jest Hiszpania. Piękny abanico jest nie tylko dodatkiem do stroju, ale potrafi także przemawiać i wysyłać sygnały, dzięki którym wiele sekretnych spojrzeń nabrało bardziej wyrazistych aspektów. Cała tajemnica przekazu tkwiła w sposobie poruszania wachlarzem, jego eksponowaniem, każdym ruchem  i gestem można było wyrazić chęć, wolę, przyzwolenie lub pogardę i porzucenie. Istniała cała gama gestów przekazujących zainteresowanym słowa bez ich wypowiedzenia. I tak wachlarz został określony przez Moliera "parawanem wstydliwości, gdzie można tylko zostawić wachlarz, aby mógł być pretekstem do odniesienia go przez…:)) Jednak nieumiejętne obchodzenie się z wachlarzem, było powodem drwin i okrutnych kpin ze strony całego towarzystwa salonowego. W Hiszpanii, a zwłaszcza w Andaluzji, powstał specjalny "język wachlarzy" do komunikowania się kochanków. Opierał się on na odpowiednim położeniu wachlarza w czterech kierunkach, w pięciu różnych wariantach w każdym z nich. I tak niektóre gesty oznaczały:

Wachlarz przyłożony do ust:  - Nie zwracaj na mnie uwagi...
Wachlować się bardzo powoli - Jesteś mi obojętny;
Wachlować się lewą ręką - Nie kokietuj tamtej!
Wyjść na balkon, wachlując się - Przyjdę wkrótce;
Wejść na salę, zamykając abanico - Dziś nie przyjdę.
Lub
Poruszyć wachlarz lewą ręką - Jesteśmy obserwowani;
Przełożyć wachlarz do prawej ręki - Jesteś zuchwały;
Rzucić wachlarz za siebie - Nienawidzę cię!
Prezentować wachlarz zamknięty - Czy mnie kochasz?
Otwierać wachlarz i zamykać - Jesteś okrutny;
Otwierać wachlarz lewą ręką - Przyjdź i zechciej porozmawiać ze mną.

(We Francji oraz w Hiszpanii istniały specjalne miejsca, gdzie można było przyswoić sobie formę porozumiewania się za pomocą wachlarza "Akademia Wachlarza" - Francja, w Londynie w połowie XVIII wieku otwarto "Akademię sztuki posługiwania się wachlarzem dla szlachetnie urodzonych", w1774r. królowa Szwecji Luiza Mirck powołuje do życia "Zakon wachlarza").
To w kwestii podstaw detalu niezwykle eleganckiego i barwnego.
W następnej części zostaną omówione rękawiczki.

Autor: Roma